Ahmet Mithat Efendi

Ahmet Mithat Efendi Tanzimat Dönemi gazeteci ve romancılarındandır. doğ. 1844, İstanbul – ölm. 28 Aralık 1912, İstanbul.

Beş yaşında babasını yitirdi. Mısır çarşısında bir aktar dükkânına çırak olarak verildi. İlk öğretimini Vidin’de ağabeysinin yanında yaptı. 1863’te Nis Rüştiyesini bitirdi. Rusçuk’ta Mektubî Kalemine memur oldu. Fransızca öğrendi. Tuna gazetesinde yazılar yazmaya başladı. Çalışmalarıyla Tuna valisi Mithat Paşa’nın dikkatini çekti. 1868’de Mithat Paşa, Bağdat valiliğine atanınca Ahmet Mithat’ı da götürdü. Bağdat’ta bir basım evi kurdu. Zevra gazetesini çıkardı. Sanat okulu öğrencileri için Hâce-i Evvel, Kıssadan Hisse kitaplarını yayımladı. 1871’de İstanbul’a döndü. Tahtakale’de tuttuğu evde küçük bir basım evi kurdu. Ceride-i Askeriyye ve Basiret gazetelerine başyazı ve yazılar yazdı. Basiret gazetesinde Namık Kemal’le tanıştı. İbret gazetesinin basım işlerini, yüklendi. Devir, Bedir adlı gazeteleriyle Dağarcık ve Kırkambar dergilerini çıkardı. Vatan Yahut Silistre’nin oynanmasından sonra adı kara listeye geçtiği için 1873’te Rodos’a sürüldü. Burada ilk romanını ve oyununu yazdı. Abdülaziz tahtan indirilince 1876’da İstanbul’a döndü. Takvim-i Vakaayi, Matbaa-i Âmire müdürlüklerinde bulundu. 27 Haziran 1878’de gazetecilik tarihimizde önemli bir yeri olan Tercüman-i Hakikat gazetesini kurdu. 1908’den sonra üniversitede genel tarih, dinler tarihi, felsefe, psikoloji okuttu.

Tanzimat romanın kurucularından Ahmet Mithat düz yazının birçok türlerinden iki yüze yakın telif, tercüme yapıt vermiş çok okunmuş bir yazardır. Kurduğu Tercümanı Hakikat gazetesinde damadı Muallim Naci, Ahmet Rasim, Hüseyin Rahmi Gürpınar da çalıştı. Yazdıklarının sanatla ilgisinin zayıf ve kalıcı olmadığını bile bile halkı aydınlatmak amacıyla üretti durdu. Devrine göre yalın ve açık bir dille yazdı. Bu çabasından dolayı Hace-i Evvel (İlköğretmen) olarak anıldı. Ve yazılarının girdiği her evde bir ilkokul açmış gibi halka okuma yazma öğretti. “Bir zamanlar aktar çıraklığı yaptığı Mısır çarşısı esnafının içinde, onlarla şakalaşır gibi yazdı. Onun sanatı yoktur, daima halka yönelen iyi niyetleri vardır.” (A. H. Tanpınar). Toplumsal yararı ön plânda tutan A. Mithat, edebiyat anlayışını şöyle açıklar: “Hikâye okumaktan amaç yalnız olay kişilerinin başından geçenlerle bazen üzgün, bazen zevk alarak vakit geçirmekten ibaret değildir.”

ESERLERİ

Mithat’ın matematikten tarihe ya da hokkabazlığa, öykü ve romandan edebiyatın öteki türlerine kadar yapıtlarından en çok tanınanları:

ROMAN: Hasan Mellâh yahut Sır içinde Esrar (1874, Denizci Hasan adıyla 2 cilt olarak 1975’te basıldı), Hüseyin Fellah (1875), Dünyaya İkinci Geliş yahut İstanbul’da Neler Olmuş (1875), Felâtun Bey ile Rakım Efendi (1875), Karı Koca Masalı (1875), Paris’te Bir Türk (1876) Süleyman Musuli (1877), Musullu Süleyman adıyla 1971’de basıldı.) Çengi (1877), Yeryüzünde Bir Melek (1878), Henüz On Yedi Yaşında (1880, yalınlaştırılmış 2. baskı 1943) Karnaval (1880), Vah (1881), Acâib-i Alem (1881) Dürdane Hanım (1881, Yalınlaştırılmış 2. baskı 1948), Cellat (1883), Esrâr-ı Cinayet (1883). Hayret (1884), Haydut Montari (1887), Ainavutlar – Solyotlar (1887), Demir Bey Yahut İnkişâf-Esrâr (1887), Gürcü Kızı Yahut İntikam (1888), Müşâhedât (1890), Papazdaki Esrar (18890), Hayal ve Hakikat (1891), Ahmet Metin ve Şirzad (1890), Taajjur (1895), Gönüllü (1896), Eski Mektuplar (1897), Jön Türk (1908).

Bakabilirsin:  Pertev Naili Boratav

ÖYKÜ: Kıssadan Hisse (1871), Letâif-i Rivâyet (Söylenegelen Güzel Öyküler, 25 cilt, 1871 – 1895), – ikisinin yeni baskısı Yeniçeriler adıyla 1942’de yapılmıştır – Durub-i Emsal-i Osmaniyye Hakemiyâtının Ahkâmını Tasvir (1872).

OYUN: Medeniyet (1874). Zuhur-i Osmaniyân (1877), Çerkes Özdenleri (1883), Eyvah (1884).

ÖTEKİ KİTAPLARINDAN BAZILARI: Kâinat (Dünya tarihi, 15 kitap. 1871 – 81). Üss-i İnkılap (Tarih, 2 cilt, 1876 – 77), Menfa (ani, 1876), Ekonomi Politik (1878), Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakikat (makaleler, 3 cilt, 1883), Mufassal (Osmanlı tarihi, 3 cilt, 1885 – 87), Müntehabât-ı Ahmed Midhat (makaleler, 3 cilt, 1888 – 89), Avrupa’da Bir Cevelan (Gezi, 1889), Muhâberât ve Muhâverât (1893), Tarih-i Umumî (2 cilt. 1910), Tarihi Edyân (Dinle, tarihî, 1911).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir