Ali Suavi

Ali Suavi 19. yy gazeteci ve yazarlarındandır. doğ. 1839, İstanbul – ölm. 20 Mayıs 1878, İstanbul.

Medrese eğitimi gördü. Bursa’da öğretmenliğe başladı. Öğretmenliği sırasında konferanslar ve camilerde vaazlar verdi. Halkı kışkırtıyor gerekçesiyle görevinden alındı. İstanbul’a döndü. 1867’de muhbir adlı gazeteyi çıkardı. Padişah’ın hoşuna gitmeyen yazıları nedeniyle gazetesi kapatıldı, kendisi de Kastamonu’ya sürüldü. Bunun üzerine Paris’e kaçtı. Oradan Londra’ya giderek Muhbir gazetesini burada çıkardı. Ülke dışında çıkarılan ilk Türkçe gazete olan Muhbir “Yeni Osmanlılar”ın yayın organı olacaktı. Ne var ki Ali Suavi kendi başına hareket etti. Namık Kemal, Ziya Paşa gibi Yeni Osmanlılar’la arası açıldı, parasal destek veren Mustafa Fazıl Paşa da desteğini çekti. Ali Suavi 50. sayıya dek çıkardığı Muhbir’in yayım na son vermek zorunda kaldı. 1869’da Paris’e gitti. Orada Ulum dergisini çıkardı. Derginin yanında tarih, coğrafya, ekonomi, arkeoloji gibi konularda alfabetik bilgi içeren Kamü’l ulûm ve’l- Maarif adlı ek verdi. Bu batılı anlamda ilk Türk Ansiklopedisidir. Dergi 5. sayıya geldiğinde (1871) Almanlar Paris’i kuşattı. Ali Suavi dergiyi Lyon’a taşıdı. Bu sırada Mustafa Fazıl Paşa da İstanbul’a dönmüş hükümette görev almıştı. Çünkü Padişah Abdulaziz Yeni Osmanlılar’ı bağışlamıştı. II. Abdülhamid tahta geçince Ali Suavi meşrutiyet aleyhinde yazdığı yazılarla padişahın güvenini kazandı. 1876’da çıkarılan özel bir afla İstanbul’a döndü. Padişah’ın müşaviri oldu. II. Abdülhamit batı kaynaklarının Türkiye’ye çevrilmesi için bir çeviri kurulu oluşturmuştu. Buna Ali Suavi’nin de girmesini istedi. Öteki üyeler; Namık Kemal, Ziya Paşa karşı çıkınca kurul dağıldı. Ali Suavi de Galatasaray Lisesine müdür oldu. Avrupa’da evlendiği İngiliz eşini de yardımcı yaptı. Bu durum ve geçimsiz kişiliği, tutucu çevrelerin tepkisine neden oldu. Bu sırada Meclis-i Mebusan kapatılmıştı. Osmanlı – Rus Savaşı Osmanlıların yenilgisi ile sonuçlanmıştı. Ali Suavi, Abdülhamit’i Ruslara karşı koyması için ikna etmeye çalıştı. İkna edemeyince tahta V. Murat’ı geçirmek için harekete geçti. Beş yüz kadar savaş göçmenini yanına alarak gözetim altında tutulan Murat’ı Çırağan Sarayı’ndan alarak tahta oturmak için baskın düzenledi. Ama Yedi Sekiz Hasan Paşa tarafından öldürüldü.

Çok hareketli geçen yaşamında Ali Suavi gazete ve dergilerdeki yazılarını yalın bir dil kullanarak Tanzimat Dönemi’nde dilde Türkçülük hareketine öncülük etti. Ali Suavi halifeliğin kaldırılmasından, namaz surelerinin Türkçeleştirilmesinden yanaydı. O tam bir yenilikçiydi. Laikliği ilk savunanlardan oldu. Türk tarihine eğilmesinden dolayı Türkçülük hareketinin de öncüsü olmuştu. Latin harflerini de ilk savunanlardandır.

ESERLERİ

Bakabilirsin:  Necip Fazıl Kısakürek

Hive (Paris 1873, İstanbul 1910), A. Propos de L’Herzegovine (Paris, 1876), Montenegro (Paris, 1876), Taharriyat-1 Suavi alâ Tarih-i Türk, Saydu’l Mefkûd (2 cilt), Nesayih-i Ebu Hanife, Kâmusu’l Ulum ve ‘L Maarif (yarım kalmış bir ansiklopedi denemesi, 1870), Hukuku’s – Sevari (Gazali’den çeviri, 1908), Defter-i Âmâl-i Ali Paşa (Paris, ?), Ali Paşa’nın Siyaseti (1908), Usul-i Fikılı Nam Risalenin Tercümesi (Londra, 1868), Devlet Yüz on Altı Buçuk Milyon Borçtan Kurtuluyor (Paris. 1875).

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir