Fiil Çekimi (Basit Zamanlı, Birleşik Zamanlı, Fiilde Kip)

Fiil çekimleri ikiye ayrılır: Basit zamanlı fiil çekimleri (Haber kipleri ve Dilek Kipleri) ve Birleşik zamanlı fiil çekimleri.

Basit Zamanlı Fiil Çekimleri

Bu bölüm de haber kipleri ve dilek kipleri olarak ikiye ayrılır.

Haber Kipleri

a) Görülen Geçmiş Zaman: (-di, di…) Yapılan eylem, söyleyen tarafından görülmüştür.

ÖRNEK
Arkadaşım geldi.

Sonuçlar açıklandı.

Çayına su kattı.

b) Duyulan, öğrenilen geçmiş zaman: (-mış, -miş…) Eylemin yapıldığı, başkalarından öğrenilmiştir.

ÖRNEK
Dün hastalanmış.

Giderken haber vermemiş.

Söylediklerimi unutmuş.

c) Şimdiki zaman: (-yor) Eylemin, içinde bulunulan zamanda yapıldığını belirtir.

ÖRNEK
Dışarı çıkıyorum.

Telefonla konuşuyorum.

d) Gelecek zaman: (-ecek, -acak) Eylemin gelecek zamanda yapılacağını bildirir.

ÖRNEK
Biraz sonra gelecek.

Toplantıya ben de katılacağım.

Artık sen konuşacaksın.

e) Geniş zaman: (-ar, -) Eylemin, uzun bir zaman dilimi içinde gerçekleştiği anlamı vardır. “her zaman” anlamına da gelir.

ÖRNEK
Biraz sonra gelecek.

Toplantıya ben de katılacağım.

Artık sen konuşacaksın.

 NOT  Haber kipleri her zaman yukarıdaki şekilde kullanılmaz. Bazen bir kip ekiyle başka bir kip anlamı verilebilir. Buna “kip kayması” denir.

ÖRNEK

Yarin sinemaya gidiyoruz. (gelecek zaman yerine) 

Ayşe de ona bağırıyor ve tartışıyorlar. (duyulan geçmiş zaman yerine) 

Her sabah koşuyorum. (geniş zaman yerine) 

Pamuk Prenses birden uyanır. (Öğrenilen geçmiş zaman yerine) 

Bak, kırıldı! Ne atarsın yere? (Şimdiki zaman yerine) 

Söylediğimi hemen yapacaksın! (Gelecek zaman, emir anlamı vermektedir.) 

Atatürk, 1881’de doğdu. (Öğrenilen geçmiş zaman yerine)

Dilek Kipleri

Belirli bir zaman kavramı yoktur. Tasarlama kipleridir.

a) Koşul: (-se, -sa)

ÖRNEK
Sınavı kazansan çok mutlu olurum. (Koşul anlamı verir.)

Ah, bir zengin olsam… (Dilek, istek belirtir)

Bunu bilse bilse Ahmet bilir. (“yalnızca, sadece” anlamı verir.)

Benimle gelsen de gelmesen de ben gideceğim. (kararlılık)

Alsan da olur almasan da. (eşitlik, farkın bulunmaması)

b) İstek: (-e, -a)

ÖRNEK
Onu ben de göreyim. (istek)

Hele bir gelmeyesin! (Korkutma)

Aklına şaşayım. (Geniş zaman anlamı)

Lütfen, sinirlenmeyelim. (Uyarı, öğüt)

c) Gereklilik: (-meli, -mali)

ÖRNEK
Bugünün işini yarına bırakmamalısın. (gereklilik)

Bana not bırakmış olmalı. (olasılık)

d) Emir: Çekimi, diğerlerinden farklıdır, 1. şahıs (tekil ve çoğul) çekimi yoktur.

ÖRNEK
Buraya gel. (emir)

Ödevlerinizi yapın. (emir)

Mehmet Bey(tekil), raporu bugün bitiriniz(çoğul). (Saygı ifadesiyle emir)

Birleşik Zamanlı Fiiller

Basit zamanlı fiillere ek- eylemlerin getirilmesiyle oluşturulur.

Bakabilirsin:  Cümlede Anlam İlişkileri

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir