Halide Edip Adıvar

Halide Edip Adıvar 20. yy romancılarımızdandır. doğ. 1884, İstanbul – ölm. 9 Ocak 1964, İstanbul.

1901’de Üsküdar Amerikan Kız Kolejini bitirdi. Özel olarak Rıza Tevfik’ten edebiyat, sosyoloji, felsefe, Salih Zeki’den matematik dersleri aldı. Salih Zeki ile evlendi. 31 Mart olayları sırasında Tanin gazetesindeki yazıları nedeniyle kara listeye alındı. Çocuklarıyla birlikte Mısır’a gitti. Oradan İngiltere’ye geçti. 1910’da yurda döndüğünde eşinden ayrıldı. İstanbul Kız Öğretmen Okulunda, Kız Lisesinde öğretmenlik; Beyrut, Lübnan ve Şam’da Türk Kız Okulları Müfettişliği yaptı (1912). Adnan Adıvar’la ikinci evliliğini yaptı. 1917 – 1918 yılları arasında üniversitede Batı edebiyatı okuttu. Yunanlıların İzmir’e girmesi üzerine düzenlenen Fatih ve Sultanahmet mitinglerinde halk üzerinde büyük etkisi olan konuşmalar yaptı (6 Haziran 1919). Böylece Millî Mücadeleye katılmış olan Halide Edip, başta Mustafa Kemal olmak üzere altı kişi ile birlikte idama mahkûm edildi. İstanbul yabancıların işgaline uğrayınca Anadolu’ya gizlice silâh kaçıran örgütte çalışmaya başladı. 1920’de eşiyle birlikte Anadolu’ya geçti, “Halide Onbaşı” rütbesiyle Mustafa Kemal’in karargahında görev aldı. Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasına kadar çalıştı Türk ordusunun İzmir’e girişinde o da vardı. Cumhuriyet’in ilânından sonra Halk Fırkasına (Daha sonra Halk Partisi adını almıştır.) karşıt bir parti olarak kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları arasında bulunan eşinin düşüncelerini destekledi. Parti daha sonra Atatürk devrimlerine karşı bir nitelik aldığı için kapatıldı. 1925’ten sonra Halide Edip kendi köşesine çekildi. Hastalanınca İngiltere’ye tedaviye gitti. Burada bulunduğu sırada İzmir’de Atatürk’e suikast girişimi oldu. Aralarında eşi Adnan Adıvar da vardı. Onunla birlikte (yokluğunda) kendisi de yargılandı. Sonunda aklandı ama eşiyle birlikte Türkiye dışında yaşamak zorunda kaldı. Bu süre içinde İngiltere, Fransa ve Amerika’da ders ve konferanslar verdi. Mahatma Gandi’nin çağrısıyla Hindistan’a gitti. 1939 da Türkiye’ye döndü. İstanbul Edebiyat Fakültesinde profesör olarak İngiliz dili ve edebiyatı okuttu. 1950’de İzmir bağımsız milletvekili olarak TBMM’ne girdi. 1954’te yine üniversiteye döndü.

1908’de “Halide Salih” imzasıyla Tanin’de yazdı. Sonra Musavver, Muhit, Şehbâl gibi dergilere yazdı. 1907’de Mader adlı çevirisi yayımlanmış olan Halide Edip’in ilk romanı 1901’da çıkmıştır. Bu tarihten sonraki yazı ve kitaplarını Halide adının yanındaki Salih’i bırakmış yerine babasının adı olan Edip’i kullanarak yayımlamıştır.

ESERLERİ:

Halide Edip Adıvar’ın roman, anı, öykü, eleştiri, inceleme, makale, mensur şiir, tiyatro ve edebiyat tarihi türlerinde yapıtları vardır. Kitapları önce Baha Dürder tarafından toplanarak yayımlanmıştır. Daha sonra yeni baskıları yapılmıştır.

ROMAN: Raik’in Annesi (1909), Seviyye Talib (1910), Handan (1912), Yeni Turan (1912), Son Eseri (1912’de Tanin’de tebrika edilmiş, 1919’da kitaplaştırılmıştır.) Mev’ud Hüküm (1918), Ateşten Gömlek (1922), Kalp Ağrisi (1924), Vurun Kahpeye (1926, Zeyno’nun Oğlu (1928), Sinekli Bakkal (1936), Yol Palas Cinayeti (1938), Tatarcık (1939) Sonsuz Panayır (1946), Döner Ayna (1954), Akile Hanım Sokağı (1958), Hayat Parçalan (1963), Cibil Kiz, 1957’de Hayat Dergisinde, Kızıl Hançerler. 1964’te yine aynı dergide, Sevda Sokağı Komedyası, 1959’da Cumhuriyet gazetesinde Çaresiz, 1960’da yine Cumhuriyet’te, Kerim Usta’nın Oğlu, 1958’de Milliyet gazetesinde tefrika edilmiştir.

ÖYKÜ: Harap Mabetler (1911), Dağa Çıkan Kurt (1922), İzmir’den Bursa’ya (Yakup Kadri, Falih Rıfkı ve Asım Us’la birlikte, 1922).

ANI: Türk’ün Ateşli İmtihanı (1962), Mor Salkımlı Ev (1963). OYUN: Kenar Çobanlan (1918), Maske ve Ruh (1945.)

İNCELEME: İngiliz Edebiyatı, Tarihi (3 cilt, 1940 – 49), Üniversite Kafası ve Tenkid (1942), Edebiyatta Tercümenin Rolü (1944), Türkiye’de Şark, Garp ve Amerikan Tesirleri (1955), Dr. Adnan Adivar (1956).

Bakabilirsin:  Ahmet Yesevi

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir