Katip Çelebi

Katip Çelebi 17. yy bilgin ve yazarlarındandır. doğ. Şubat 1609, İstanbul – ölm. 6 Ekim 1657, İstanbul.

14 yaşına dek özel eğitim gördü. 1623’te Anadolu Muhasebe Kalemine girdi. IV. Murat dönemindeki Doğu seferlerine kâtip olarak katıldı. 1635’te İstanbul’a döndükten sonra kendini okuyup yazmaya verdi. Zengin bir akrabasının ölümünden sonra kendine kalan mirasla pek çok kitap aldı. Medresede ünlü bilginlerin derslerine katılarak kendini geliştirdi. Daha sonra yazmaya başladı.

1648’de Takvimü’t-Tearih adlı yapıt, dolayısıyla kalemde ikinci halifeliğe getirildikten sonra art arda yapıtlar verdi. Telif ve çeviri olarak yirmiyi aşkın kitap yazdı. En önemlileri tarih, coğrafya ve bibliyografya alanındadır. Coğrafya kitaplarından Cihan-nümâ (Cihanı Gösteren) en tanınanıdır.

Arapça ve Farsça’nın yanında Fransızca ve Lâtince de bilen Kâtip Çelebi, Osmanlı zamanında Batı bilimine uzanmış ilk bilim adamımızdır. ilk kez Doğu ve Batı bilimleri arasındaki duvarı yıkmaya kalkışan o olmuştur. Bu nedenle Türklerin bilim Rönesansının müjdecisi olarak nitelendirilmektedir.

ESERLERİ

Arapça Fezleke (Arapça dünya tarihî, yaz. 1642) Türkçe Fezleke (Osmanlı tarihi, 1592-1654 arası olayları 2 cilt, 1869 – 70), Takvimü’l-Tevarih (Dünya tarihi kronolojisi, başlangıçtan 1592’ye kadar. 1733), Tuhfetü’l-Kibar fi Esfari’l-Bihar (Osmanlı denizcilik tarihiyle ilgili, bas. orhan Şaik Gökyay tarafından 1973), Cihannüma (Japon adalarından Osmanlı topraklarına kadar çok sayıda bölge hakkında Coğrafi bilgiler verir, 1732) Keşfü’z Zünûn ân Esami’il-Kütübi ve’l-Fünûn (bibliyografya 1500 kadar eser hakkında bilgi verir. İlk bas. Latin çev. ile 1835 – 1853, son bas. 2 cilt. 1971 – 1972), Süllemü’l-Vũsul ila Tabakati’l-Fühul (hâl tercümeleri kitabi, Arapça, 1649), Düsturu’lAmel li İslahi’l-Halel (Osmanlının kötüye giden durumuna çereler öneren bir eser. Şinasi tar. 1863, tipkı basımı 1979), Mizanü’l Hak fi Ihtiyari’l-Ahakk (İslâm dünyasında tartışılan bazı konular hakkında. 0. Ş. Gökyay tar. 1979, son olarak M. Kara-S. Uludağ tar. İslâm’da Tenkit ve Tartışma usulü adıyla, 1980), Levamicin-Nur fi Zulumat-i Atlas Minor (Hollandalı Gerardus Mercatur’un Latince Atlas Minor adlı coğrafya kitabının çevirisi, Nuruosmaniye kit.), Tuhfetü’-Ahyâr fi’l Hikem ve’l-Emsal ve’l-Eşlar (çeşitli konularda, yaz. nüs. Süleymaniye kit.), İrşade’l-Hayara İlâ Tarihü’l-Yunan ve’r-Rum v’n-Nasara (Avrupa ülkeleri ve Hristiyanlık dünyası hakkında), Tarih-i Frengi Tercümesi (Johann Carion’un Chronik adlı tarihinin çevirisi. Avrupa tarihi), Tarih-i Konstantiniyye ve Kayasirel Revnaku’s-Saltana (çeviri ve derleme. Ortadoğu ve Balkan tarihi), Kanunname (Osmanlı teşrifatı hakkında), İlhamü’l-Mukaddes fi Feyzi’l-Akdes (M. Hamidullah tarafından yayımlandı. İslâm Terkikleri Enstitüsü Dergisi IV / 3-4, 1971), Dürer-i Müntesire ve Gurer-i Münteşire, (Nuruosmaniye kit.)

Bakabilirsin:  Mercimek Ahmet

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir