Platon kimdir? Eflatun kimdir?

Platon Kimdir?

Platon
Milattan önce 427 de doğan Antik Yunan filozofu olan Platon’u aynı zamanda Eflatun olarak da tanımaktayız. Kendisine geniş omuzlu ve atletik yapılı olması hasebiyle Platon (geniş omuzlu) lakabı takılmış ve bu lakap isminin önüne geçmiştir. Asıl adı Aristokles olan Platon Sokrates’in öğrencisidir. Kendisinden sonra anılan Aristoteles ‘in de hocasıdır.

 

Platon & Sokrates

Platon Batı Felsefesinin ilk filozofu , Atina Akademisinin de kurucusudur. Yirmili yaşlarında Sokrates ile tanışır ve Sokrates’in ölümüne kadar onun çok yakın bir dostu ve öğrencisi olur. Sokrates’in ölümünün ardından Platon, öteki Sokratesçilerle birlikte Megara’ya (Antik Kent) gitmiş, bir süre orada kaldıktan sonra Atina’ya dönerek öğretim çalışmalarına başlar ve Akademeia’yı kurar. Okul adını Atina yakınlarındaki bir zeytinlikten alır. Platon ve öğrencilerinin bu zeytinlikte toplanarak matematik, doğa bilimleri ve en iyi yönetim biçimi gibi çeşitli konuları tartıştığı bilinir. Akademi’nin matematiksel ve akılcı bir düşünceyle temellendirildiğini, kapının girişindeki “Ageometretos medeis eisito!” (Geometri bilmeyen giremez!) yazısından anlayabiliriz.

Hocasının öldürülmesinin ardından Atina’yı terk eden Platon , İtalya’nın güneyindeki sahil şehri Taras’a gelir.Misafir olduğu evde Taras’ın filozof kraliçesi Harmonia ile tanışır. Aralarında yüzyıllarca konuşulacak bir aşk doğar.

Platon felsefenin yazarak ve okunarak yapılamayacağını savunur. Onun için felsefe , tecrübi bir faaliyettir ve öyle de kalmalıdır. Platon’a göre felsefe bir nevi usta çırak ilişkisi ile ilerler, lakin ne usta sıradan bir ustadır , ne de çırak sıradan bir çıraktır. Hakikate ulaşmak çok az kişiye nasip olur fakat hakikate ulaşanlar da bu kişiler arasından çıkar. Platon için diyaloglar , sahneye konma şansı olmayan birer oyundan ibarettir.

Platon

Platon , siyasetin tüm doğruların var olmasında yararlanılacak ilk kaynak olduğunu düşündüğü için siyaseti yapan kişilerinde erdemli kişiler olması gerektiği tezini savunur. Onlar her şeyin ölçüsünün insan olduğunu savunan Sofistlerdir. Platon ,sofistlerin insanı her şeyin ölçüsü olarak görmesi, herkesin kendi çıkarına olan bir ahlak anlayışı yaratmasına neden olduğunu düşünmekteydi. Dönemin sofisleri, siyasete soyunmak isteyen soylu gençlerin öğretmenleriydi. Platon , devlet ve sofistler arasındaki sorunu genel hatlarıyla bu şekilde belirlemişti. Yani belagat sahibi olmak ,hatip olmak ,hakikati örtmek için geçerli bir yetenek olunca, hakikatin üstü örtülüyor, kişinin gerçekleri hakikatmiş gibi siyasete sirayet ediyordu. Yolun sonu en güçlü olanın en haklı olduğu bir kapıya çıkıyordu.

Sorun sadece bilginin kişiden kişiye değişmesini ,sofistlerin bu tavrı değerler için tartışma, din için şüphe ve ateizmi halk arasında yaygın duruma getiriyordu. Platon tüm bunlara engel olmak ve özetle toplumun bozulmasına karşı koymak için değişmez evrensel bir hakikatin olduğunu ve bu hakikatin de ancak akıl yoluyla bulunacağını ortaya koymuştur.

Mağara alegorisi

Platon’un idealar dünyası aslında ayrı bir dünya yaratmak için ortaya konmamıştır. Platon’un derdi duygularla algıladığımız fiziki dünyaya bir açıklama getirmektedir. Kişilerin yaptığı eylemleri ahlaki bir temele oturtmak için idealar kavramını ortaya sürmüştür. İdealar dünyadaki fiziki yapıyı anlamlandıran bir araçtır. Platon öncesi filozoflar, cisimsel güzelliği ,fiziki durumlara göre değerlendirirken Platon güzelliğin, güzellik ideasından pay almak oranında ortaya çıktığını söylemektedir. Aynı şekilde kendinde güzel ,kendinde iyi, kendinde büyük gibi ideaların varlığını kabul eder. Bu yolla kendinde var olan idealarla uyum içinde olan şeylerin, uyumlu olduğu ölçüde iyi ,güzel olduğunu ,ters düştükleri ölçüde ise yanlış olduğunu ileri sürer.

Platon için bütün idealar içerisinde hepsinden farklı bir yerde daha yüksek bir mertebede olan idea iyi ideasıdır. Platon’a göre varlık iyidir. İyi ideası nihai ilkedir. Gerçekten var olanın mutlak ve değişmez olanın kavramıdır.

Eserleri

Sokratik dönem , gençlik yıllarında yazdığı ve hocası Sokrates’in etkilerini doğrudan yansıtan eserler;
Savunma
Kriton
İon
Lakhes
Kharmides
Euthyphron
Lysis
Devlet’in 1. Kitabı

Geçiş dönemi , hocasının etkisinden sıyrılarak kendi özgün görüşlerini geliştirmeye başladığı eserler;
Protagoras
Gorgias
Menon
Euthydemos
Kratylos

Olgunluk dönemi , Platon’un özgün felsefi görüşlerinin zengin bir dille kaleme alındığı ve Platoncu söylemin doruğuna ulaştığı eserlerdir;
Symposium
Phaidon
Devlet
Phaedrus

Platonun’un öğretilerini çeşitli yönlerden sınamaya ve sorgulamaya giriştiği son yani yaşlılık dönemi eserleri;
Theaetetos
Parmenides
Sophist
Devlet Adamı
Philebos
Timaios
Yasalar

Yorum Yap