Sokrates kimdir?

Sokrates

Sokrates

Sokrates Antik Yunan filozofudur. Babası heykeltraş Sophroniskos, annesi Ebe Fenerate’dir. Sokrates’in felsefi yaşamına başlangıçlık eden olay Delphoi tapınağına ziyaretidir. Sokrates’in felsefesinin ana temalarını ele alan başlıca kaynak Sokrates’in Savunması adlı diyalogtur. Bu diyalog Sokrates hakkında açılan dava sonrasında Platon tarafından kaleme alınan bir felsefi başkaldırıdır. Bu eser Sokrates’in felsefi yaşamı uyarınca sürdürdüğü yaşamını sergiler. Sokrates yaşam tarzını ve yaşam tarzı nedeniyle sahip olduğu güçlü düşmanlıkları sergilemek amacıyla dostu Khairephon’un Delphoi Tapınağı kahini Pythies’e kendisi ile ilgili ziyaretini aktarmayı gerek görür. Khairephon, kahine Sokrates‘ten daha bilge birisinin bulunup bulunmadığını sorduğunda, kahin ondan daha bilge birisinin bulunmadığını söyler. Bu bilgiyi alan Sokrates önce şüpheye düşer çünkü hiçbir şey bilmediğinin farkındadır, ama tanrı yalan söyleyemez ,söylemeyeceği için kahinin sözlerinin doğruluğundan şüphe etmemek durumundadır. Böylece söz konusu kehanetin çözülmesi gereken bir bilmece olduğunu düşünerek araştırmaya koyulur. Önce adı bilgeye çıkan politikacıya, sonra ozanlara daha sonra da sahip oldukları Sophia ile ünlü olan ustaların ve zanaatkârların yanına gider. Onlara sorduğu sorular ile onların bilge olmadığını anlar. Bilhassa bunların cehaletin içinde çırpındıklarını fark eder. Bu kişiler, hem bilmedikleri şeyleri bildiklerini sanmaktadırlar hem de neleri bilmediklerinin farkında değillerdir. Oysa cehaletten daha büyük bir kötülük yoktur. Sokrates bu kişilerden farklı olarak ,bilmediğini bilir, tam da bu noktada o kişilerden daha bilge olmaktadır. Yani Sokrates, kendi cehaletinin farkında olmak gibi insani bilgeliğe sahiptir. Kendini bilmekte ve kendini tanımaktadır.

Sokrat

Sokrates, kahinin söylediği sözlerin gerçek anlamını bulmak için uyguladığı sorgulama sonunda Pythies’in ne demek istediğini anlamıştır. Onların arasında en bilge olduğu doğru bir yargıdır. Çünkü kendisi hiçbir şey bilmediğinin farkındadır. Sokrates böylece, bilmediğini bildiğini sanan insanlarla gerçek bilginin tek sahibi olan tanrılar arasında aracı durumundadır. Bu konum aslında Platon’un Lysis ve Şölen adlı eserlerinde belirttiği gibi ,filozofun konumudur. Zaten filozof kelimesi de Yunanca philei ve sophia kelimelerinin yan yana gelmesi sonucunda oluşur. Bu kelime başta “bilgi ve bilgelik dostu” sonra ise “bilgiye can veren ,onu sorgulayan” anlamına gelmektedir. Bunun ön koşulu da bilgisizliğin bilincinde olmaktır. Yani Sokrates bu yanıyla gerçek bir filozoftur, kendisi ne bilmediğinin farkında olarak, kendini bilge sayan fakat daha ne bilmediğinin dahi farkında olmayan ,cehalet içinde kıvranan insanlarla arasındaki farkı ortaya koymaktadır.

Felsefe tarihinin belki de en gizemli şahsı olan Sokrates’in hiçbir yazısı yoktur. Felsefi uğraşıları yüzünden ölüme terk edilen Sokrates’in ölümü İsa’nın ölümünü anımsatır. Meydanlarda dolaşır ,herkesle konuşurmuş. Hiçbir şey bilmiyormuş gibi yaparak, insanları tam da buna ,mantığını kullanmaya zorlamıştır. Cahili oynar ya da olduğundan daha aptalmış gibi görünür ve Atina’da düşünce biçimlerindeki boşluğu ortaya çıkarır, “Atina uyuşuk bir at ,ben de onu uyandırdımaya , canlandırmaya çalışan bir at sineğiyim” der.

SokratessSokrates’e göre her insan doğuştan bilgedir. Bu bilgilerin açığa çıkması ancak ona üst düzey sorular sorarak gerçekleşebilir. İnsan kapasitesini ne kadar zorlarsa o kadar üst düzey bilgi ortaya koyar. Bu görüşüyle de Davranışçı felsefelere ters düşmüştür. Onlar insanın dünyaya boş bir levha olarak geldiği ve tüm dış etkenler ve çevrenin insan üzerinde yüzde yüz etkili olduğunu savunurlar. Çevresel faktörlerle insan öğrenmelerinin gerçekleşebileceğini ve kalıtımın hiçbir etkisinin olmadığından bahsederler. Sokrates ise insanın bütün bilgileri içinde barındırdığından ve ona üst düzey sorular sorarak onun kapasitesinin açığa çıkarılabileceğini savunmuştur.

Sokrates’e ait yazılı bir eser günümüze ulaşmamıştı. Bu nedenle tüm öğretimini sözel olarak yaptığı yargısına varılmaktadır. Sokrates hakkındaki bilgiler başkalarının aracılığı ile günümüze kadar gelmiştir. Bugün fiilen sahip olduğumuz eserleri yazmış olan başlıca filozof Platon’dur.

Yorum Yap